Cam thảo là gì? Cam thảo là dược liệu dùng chủ yếu phần rễ và thân rễ của một số loài thuộc chi Glycyrrhiza, trong đó Glycyrrhiza uralensis là một loài được dùng làm dược liệu. Trong Y học cổ truyền, cam thảo có vị ngọt, tính bình và thường xuất hiện trong nhiều cổ phương. Khi đọc về “công dụng”, cần phân biệt rõ công năng theo lý luận YHCT với bằng chứng nghiên cứu hiện đại.
Nhớ nhanh: Cam thảo không chỉ là vị tạo ngọt. Thành phần glycyrrhizin có thể gây tăng huyết áp, giữ muối nước, hạ kali và rối loạn nhịp khi dùng nhiều hoặc kéo dài; người có bệnh tim, thận hoặc tăng huyết áp cần đặc biệt thận trọng.
Tên gọi
Cam thảo còn có tên là Cam thảo Bắc, Diêm cam thảo, Sinh cam thảo, Phấn cam thảo,
Tên khoa học thường gặp trong dược liệu là Glycyrrhiza uralensis Fisch. ex DC.; ngoài ra, tên “licorice/cam thảo” trên thế giới còn được dùng cho một số loài Glycyrrhiza khác. Vì vậy, khi bàn về nghiên cứu hiện đại cần chú ý đúng loài và dạng chế phẩm.
Đặc điểm và cách nhận diện cam thảo
Cam thảo là cây thân thảo sống nhiều năm, cao khoảng 50–100 cm. Cây có thân thẳng, lá kép lông chim, hoa màu tím nhạt và quả dạng đậu.
Phần được sử dụng làm thuốc chủ yếu là rễ và thân rễ của cây cam thảo. Sau khi thu hoạch, rễ được phơi hoặc sấy khô để làm dược liệu.
Cam thảo được trồng và khai thác nhiều tại các vùng như:
- Trung Quốc
- Mông Cổ
- Trung Á
Ở Việt Nam, cam thảo chủ yếu được nhập khẩu để làm dược liệu.
Công năng được ghi trong tài liệu Y học cổ truyền
Trong tài liệu YHCT, cam thảo sống thường được mô tả với các công năng như thanh nhiệt giải độc, nhuận phế và điều hòa; chích cam thảo là dạng được chế với mật và có cách sử dụng khác trong cổ phương.
Các tài liệu cổ và kinh nghiệm lâm sàng trước đây có thể liệt kê rất nhiều chứng bệnh dùng cam thảo phối hợp. Những ghi chép này cần được hiểu trong bối cảnh biện chứng và phối ngũ của YHCT, không có nghĩa cam thảo đơn độc đã được chứng minh điều trị các bệnh hiện đại tương ứng.
Bộ phận dùng làm thuốc
Bộ phận dùng làm thuốc là:
- Rễ và thân rễ của cây cam thảo
Dược liệu thường được:
- phơi khô
- thái lát
- hoặc tẩm mật rồi sao chế
Cam thảo sau khi chế biến có thể dùng dưới nhiều dạng như:
- cam thảo sống
- cam thảo chích mật
Tính vị và quy kinh theo Y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, cam thảo có đặc tính:
- Vị ngọt
- Tính bình
Quy vào các kinh:
- Tâm
- Phế
- Tỳ
- Vị
Nhờ tính vị này, cam thảo có tác dụng điều hòa cơ thể, bổ khí, giảm đau và giải độc.
Công năng của cam thảo theo Y học cổ truyền
Trong Đông y, cam thảo được sử dụng với nhiều tác dụng khác nhau.
Thanh nhiệt và giải độc
Cam thảo thường được dùng trong các bài thuốc giúp thanh nhiệt, giải độc cơ thể. Nhờ đó có thể hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như:
- mụn nhọt
- nhiệt miệng
- viêm họng
- dị ứng
Nhuận phế và giảm ho
Cam thảo có tác dụng nhuận phế và giảm ho, vì vậy thường được sử dụng trong các bài thuốc chữa:
- ho
- viêm họng
- viêm phế quản
Điều hòa các vị thuốc
Một trong những công dụng quan trọng của cam thảo là điều hòa các vị thuốc trong bài thuốc Đông y. Cam thảo giúp:
- giảm độc tính của một số vị thuốc
- làm hài hòa các vị thuốc
- tăng hiệu quả điều trị
Vì vậy cam thảo thường xuất hiện trong nhiều bài thuốc cổ phương.
Bổ khí và tăng cường sức khỏe
Nhờ vị ngọt và tác dụng bổ khí, cam thảo còn được sử dụng trong các bài thuốc giúp:
- tăng cường sức khỏe
- giảm mệt mỏi
- hỗ trợ phục hồi cơ thể
Nghiên cứu hiện đại về cam thảo nói gì?
Cam thảo chứa nhiều hợp chất đã được nghiên cứu, trong đó glycyrrhizin/glycyrrhizic acid là thành phần được chú ý nhiều. Tuy nhiên, việc một hoạt chất có tác dụng trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa dược liệu đã được chứng minh điều trị một bệnh ở người.
- glycyrrhizin
- flavonoid
- saponin
Các nghiên cứu trên người về cam thảo đã được thực hiện cho một số mục đích, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng chất lượng cao để khẳng định cam thảo đơn độc có hiệu quả rõ ràng cho bất kỳ bệnh lý nào. Vì vậy, phần công năng YHCT ở trên không nên được chuyển thành tuyên bố rằng cam thảo đã được chứng minh chữa viêm họng, viêm dạ dày hay viêm phế quản theo Y học hiện đại.
Nếu đang dùng thuốc điều trị hoặc có bệnh nền, không nên tự thêm cam thảo vào chế độ dùng dược liệu kéo dài mà chưa kiểm tra nguy cơ tương tác và chống chỉ định.
Một số cổ phương có cam thảo
Cam thảo xuất hiện trong rất nhiều bài thuốc cổ phương.
Cam thảo thang
Thành phần:
- Cam thảo
- Sinh khương
Bài thuốc này thường được dùng để:
- giảm ho
- giảm đau họng
- giảm viêm họng
Tứ quân tử thang
Thành phần gồm:
- Nhân sâm
- Bạch truật
- Phục linh
- Cam thảo
Bài thuốc có tác dụng:
- bổ khí
- tăng cường chức năng tỳ vị
- giảm mệt mỏi
Bát trân thang
Đây là bài thuốc nổi tiếng giúp:
- bổ khí huyết
- tăng cường sức khỏe
- phục hồi cơ thể suy nhược
Cam thảo trong bài thuốc có vai trò điều hòa các vị thuốc.
Ai cần thận trọng khi dùng cam thảo?
Mặc dù cam thảo là vị thuốc khá an toàn, nhưng việc sử dụng quá nhiều cam thảo trong thời gian dài có thể gây ra một số tác dụng phụ.
Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp:
- tăng huyết áp
- giữ nước trong cơ thể
- hạ kali máu
Do đó cần lưu ý:
- không nên dùng cam thảo kéo dài
- người bị cao huyết áp nên thận trọng khi sử dụng
- nên sử dụng theo hướng dẫn của thầy thuốc
Điều cần nhớ về cam thảo
Cam thảo là vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng như thanh nhiệt, giải độc, nhuận phế, giảm ho và điều hòa các vị thuốc. Nhờ những đặc tính này, cam thảo được sử dụng rộng rãi trong nhiều bài thuốc Đông y cũng như trong các nghiên cứu y học hiện đại.
Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tốt và đảm bảo an toàn, việc sử dụng cam thảo cần đúng liều lượng và theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
COMMENTS